Probleem oplossen?

Unieke woorden in de Oldebroeker streektaal

Gisteren kreeg ik per post het spiksplinternieuwe Woordenboek in de Oldebroeker streektaal toegezonden. Alle leden van de Oudheidkundige Vereniging 'De Broeklanden' krijgen het gratis, vandaar. Een rijk bezit, zeker als je - zoals ik - in Oldebroek geboren bent en het 'Oldebroeks' je eerste taal is. Pas daarna heb ik op de Lagere School (heet tegenwoordig basisschool!) het ABN geleerd.

Twee
Wat weer opvalt is, dat ook deze taal veel eigen woorden kent, die in het ABN niet voorkomen. Al bladerend kom ik steeds meer van die woorden tegen. Twee ervan heb ik al aan mijn kleinkinderen geleerd:
- talter: schommel ('mien opa had de touwn van de talter op ehangn an de balkn op de dele, zo kondn wie mooi dreuge taltern')
- sniestern: plassen ('veu da'k naor de karke gao, mu'k eerst altied efn sniestern')

Veel meer
Maar er zijn er veel meer. Zo maar een willekeurige greep uit het geweldig interessante boek:
- meizuuntien: madeliefje ('wat kan een meizuuntien toch mooi bleuin in 't veurjaor')
- kroanewaakn: wakker liggen ('ik heb haos de hele nach liggn kraonewaakn)
- grienderig: koud weer ('blief mar in huus, 't is zo grienderig')
- grienebieter: brombeer ('Jannes is nooit vriendelijk, 't is een grienebieter')
- nakend wiefien: primula ('een nakend wiefien is een vrogbleuend veurjaorsbluumpien')
- netalore: kortaangebonden persoon ('mijn breur Gait is soms zo'n netelore')
- noefeln: onduidelijk spreken ('kon de doemeneer niet bes verstaan, hij noefeln zo')

Uitdrukkingen
Het boek bevat ook speciale uitdrukkingen en zegswijzen. Ook weer een kleine greep:
- 'Weet je wat jammer is? As de koo in 't waoter poept, dan is de mas weg en 't waoter is bedörvn'
- 'Ie mutn neet zien hoeveule o'j wel op kunt, maar met hoe weinig o'j wel too kunt'
- 'Oons leevn is een winterpad, het is te dreuge of te nat'
- 'Krimpende wind en uutgaende vrouwn bint niet te vettrouwn'
- 'Een slakke en een haoze heb gelieke niej-jaor'.

Link
* Oudheidkundige Vereniging De Broeklanden

Wat leert dit fietsfilmpje ons over ons brein?

Fietsen, dat verleer je niet. Of toch? Bekijk deze video waarin ene 'Destin' zichzelf het normale fietsen afleert en leert fietsen op een wel heel bijzonder exemplaar: met een stuur, dat precies omgekeerd werkt als normaal.

Afleren
Wat leert ons dit filmpje over ons brein? In ieder geval, dat het een wonderbaarlijk deel van ons menselijk lichaam is. En misschien ook wel, dat als we eenmaal iets hebben aangeleerd ons brein ook heel lui blijkt te zijn. Afleren is moeilijk. Een pad dat een paar keer gelopen is, slijt steeds verder in, kun je ook zeggen.

Doorzettingsvermogen
Loskomen van ingesleten patronen vereist veel creativiteit en doorzettingsvermogen. Maar het kan wel, zoals dit filmpje illustreert. Ook wordt duidelijk dat bij kinderen de paadjes minder diep zijn en zij dus gemakkelijker leren. De video duurt zo'n 8 minuten.

Bekijk
* The Backwards Brain Bicycle - Smarter Every Day 133

Het Weer op Koningsdag 2016: code Oranje

 



Het wordt niet alleen de koudste Koninklijke feestdag sinds de jaren tachtig, maar ook kouder dan de afgelopen kerstdagen, toen het op veel plaatsen 14 graden was.

 

 

 

 

 

Ook Leuk en Informatief:

* Grollen en grappen over het weer

Tonnetje Steken in Eemnes is Koningsdagspel 2016

Het was uiterst spannend: wordt het Buikschuiven in Beneden-Leeuwen, Auto Rodeo in Rouveen of Tonnetje Steken in Eemnes? Deze drie spellen waren genomineerd voor de titel ‘Koningsdagspel 2016’.

Tonnetje steken in Eemnes
De afgelopen maanden heeft een speciale redactie de meest unieke spellen die tijdens Koningsdag worden gespeeld, geselecteerd en verfilmd. Uiteindelijk bleven afgelopen week bovengenoemde drie spelen over. 
Tonnetje Steken heeft uiteindelijk gewonnen en is daarmee hét Koningsdagspel 2016 geworden. Morgen, op Koningsdag, wordt Eemnes beloond met een een speciale versie van het spel. De Staatsloterij is de initiatiefnemer van deze jaarlijkse verkiezing.

Bekijk hoe het werkt
* Koningsdagspel 2016: Tonnetje steken

Waarom je de eerste nacht in een ander bed nooit zo goed slaapt in

We gaan bijna allemaal graag op vakantie, maar de eerste nacht in een ander bed slaap je meestal onrustig. Daar blijkt een wetenschappelijke reden voor te zijn.

Onderzoek
Hoe zacht en gezellig dat nieuwe bed ook mag zijn, je slaapt nooit zo goed als in je eigen bed. Een recente studie van Brown University, gepubliceerd in het tijdschrift Current Biology, kon daar nu ook een reden voor vinden. Ze lieten een aantal mensen overnachten in hun lab, die natuurlijk heel de nacht draaiden en keerden, en onderzochten intussen hun hersenactiviteit.

Beveiligingssysteem
Wat bleek? Eén hersenhelft (de linker) bleef 's nachts veel alerter dan de rechter hersenhelft. Dit effect werd ook al waargenomen bij dieren zoals walvissen, dolfijnen en vogels en functioneert als een soort nachtwaker. "We slapen in een nieuwe omgeving die we onbewust niet helemaal vertrouwen, en als we slapen zijn we het kwetsbaarst", aldus dr. Masako Tamaki, die het onderzoek uitvoerde. "Ons lichaam zet dan een soortement beveiligingssysteem op zodat we onze omgeving in het oog kunnen houden en gevaren kunnen detecteren." Met andere woorden: ons brein blijft half wakker om ons te beschermen.

Linkerhersenhelft
De onderzoekers kunnen (nog) niet verklaren waarom precies de linker hersenhelft waakzaam blijft, en niet de rechter. Wel konden ze vaststellen dat het effect alleen de eerste nacht in een vreemde omgeving plaatsvindt. Vanaf de tweede nacht slapen we dus gelukkig allemaal een stuk beter.

Bron: Het Laatste Nieuws

Waar is de lekkerste patat te krijgen?

Mijn geliefde vrouw en ik houden van patat. Vandaar, dat we nogal eens een zakje leeg knabbelen. Onze appreciatie van de patat is meestal dezelfde. Zeker wat betreft de patatzaken in Amersfoort en Breskens. We kijken daarom ieder jaar uit naar de Friettest van het AD. Klopt het resultaat met onze bevindingen?

Niet eens en eens
Dit jaar is dat niet helemaal het geval. Wij vinden de patat van de tweede Amersfoortse zaak (score: 7,5) lekkerder dan van de eerste (score 8,5). Zo zie je, smaken verschillen! Met de hoge score van de nieuwe Frietkot(ter) in Breskens (8,5) zijn we het wel volledig eens (zie foto!).

Kwaliteit steeds beter
De AD Friettest 2016 is gisteren gepubliceerd en de algemene conclusie van het AD is positief: "De kwaliteit schiet de laatste jaren omhoog. Dat kan je al opmaken uit de Friettesten van de afgelopen jaren. Als je ziet dat de nummer 57 van dit jaar nog een 8 krijgt ... Dat is een compliment voor de branche. Het gaat goed met de patat in Nederland. Dat komt ook omdat verse friet oprukt, die over het algemeen beter is dan de 'snelle omzet'.''

1,2 en 3
De Ermelosche Frietzaak is verkozen tot beste frietwinkel van Nederland, volgens de AD Friettest. De snackbar van Wouter, Larissa en Koen van der Haar opende in juni 2015. Hun frietzaak kreeg in de eindbeoordeling een cijfer 10. In Zwolle en Veghel staan de tweede en derde beste frietzaak van 2016, met een kwart punt verschil op de Ermelosche frietwinkel. Dus ook grote klasse!

Patat is in!
Friet lijkt zijn volkse karakter inmiddels aan het ontstijgen. Zo komt er een nieuw 'frietconcept' Frites Atelier van de Zeeuws topkok Sergio Herman. In juni opent het eerste filiaal in Den Haag. Er zullen nog vier frietzaken volgen. Frites Atelier werkt met aardappels uit Zeeuwse klei, afkomstig van boeren waar Sergio al jaren nauw mee samenwerkt. Sergio: 'Ik heb nog nooit zoveel aardappelen geproefd als het afgelopen jaar. De Zeeuwse vind ik het lekkerst. We bekijken continu wat de beste aardappel van het moment is.' Wees overigens gerust: de beste man blijft (nog wel!) in de eerste plaats actief in zijn restaurants in Antwerpen en Cadzand.

Bekijk
* Volledige uitslag AD-friettest 2016

Dit is de gemeenste Moeder ter wereld.

Toen Jaime Primak Sullivan haar kinderen op een ijsje wilde trakteren, had ze nooit verwacht dat dit zou uitdraaien op een harde levensles voor haar (b)engeltjes. En dan nog eentje die het hele internet zou veroveren.

Facebook
De ster uit de Amerikaanse realityserie 'Jersey Belle' beschreef enkele dagen geleden op Facebook wat er gebeurde met als slotconclusie 'Ik ben de gemeenste Moeder ooit'.

"Ik nam de kleintjes (8, 7 en 5 jaar oud) mee naar de 'Dairy Queen' voor een ijsje. Ze bestelden elk hun lievelingsdessertje. Een jong meisje (ik schat een jaar of 17) overhandigde de ijsjes. Niet één van mijn kinderen keek haar aan. Geen enkele kleuter zei 'Dank je' tegen haar noch tegen mij.
Dus ik wachtte en telde tot 10 in mijn hoofd toen ik zag hoe de kinderen zich van geen kwaad bewust waren en gewoon van hun zoete lekkernij genoten."

Toen vond Jaime het moment gekomen om in te grijpen.
"Ik nam kalm hun ijsjes af en smeet ze onmiddelijk in de vuilbak terwijl mijn kinderen verbijsterd toekeken. Ze werden hysterisch. Ik wachtte rustig af. Toen ze eindelijk beseften dat ik iets had te zeggen, zwegen ze.
Ik legde uit dat ze op een dag, indien ze geluk hadden, misschien ook in een ijskraam zouden werken zoals dat meisje. En dat ik hoopte dat de mensen hen dan wel een blik waardig zouden gunnen, recht in hun ogen zouden kijken en 'dank je' zeggen.
Mijn kinderen zijn op die leeftijd namelijk oud genoeg om manieren te leren en respect te hebben voor anderen.
Dus vandaag ben ik de gemeenste Mama ter wereld."

Likes
Haar post op Facebook heeft inmiddels al bijna 400.000 likes gekregen.
Bekijk de post op Facebook

Kent U deze nieuwe woorden?

Van Dale houdt de woordenstromen in de media in de gaten en vist dagelijks de nieuwste woorden op in het Nederlandse taalgebied. Ze worden opgenomen in de Dikke Van Dale Online. En als ze blijvend zijn komen ze ook in de schriftelijke Van Dale.

Laatste oogst
De laatste oogst heeft Van Dale in een paar zinnen samengevat. U ziet ze hierna vet gedrukt. Kent u de betekenis van al die nieuwe woorden? Ik heb er een paar moeten opzoeken via Google.

Kent u de vet gedrukte woorden?

De belastingnomade zet zijn geld weg op een palmeneiland, terwijl hij zich met klimsparen of het optreden als familiebank geen zorgen had hoeven maken over het krijgen van een gedragsaanwijzing. Uiteindelijk komt alles - al dan niet geholpen door digivaardige gutmenschen en researchjournalistiek - toch aan het licht. Van grote schandalen als sjoemelsoftware tot kleine. Zoals het viral gaan van een filmpje van je cosplay-uitje, waarin je meezong in de singalong van Frozen. Eén voordeel: als kantoornomade kun je je collega’s mooi uit de weg gaan. Wel even oppassen dat je schijnbare afwezigheid je flexiloon niet in gevaar brengt. Zet het in ieder geval niet op een drinken: zowel de suikertaks als onaangekondigde blaasmarathons kunnen je behoorlijk op kosten jagen.

Van al die beweging word je niet altijd heppiedepeppie. Je kunt je soms beter richten op je directe omgeving. Door bijvoorbeeld een insectenhotel in je achtertuin te zetten. Als je alleen een balkon hebt, is wildplukken ook een optie. Je kunt natuurlijk ook praten over vroeger met de lokale superoudere. Dat zet alles in perspectief. No spang!

Taxichauffeur

Een Engelse toerist neemt een taxi om van Schiphol naar z'n hotel in Amsterdam te gaan. Ze komen langs het Paleis op de Dam en de passagier achter in de taxi wil de chauffeur wat vragen over het imposante bouwwerk. Dus tikt hij de man even op z'n schouder om de aandacht te trekken.

 

De taxichauffeur geeft een geweldige schreeuw en verliest de macht over het
 stuur. Het voertuig mist op een haartje na een tram, ramt bijna het monument op de Dam en komt tot stilstand op het trottoir tussen tientallen driftig fotograferende Japanners. Het is even stil in de taxi.

 Dan zegt de chauffeur: "Meneer, wilt u dat nooit meer doen. Ik ben me dood
 geschrokken." De passagier verontschuldigt zich en zegt dat hij niet had geweten dat de chauffeur zo zou schrikken van een klein tikje op z'n schouder.

Waarop de bestuurder zegt: "Het is uw schuld niet hoor meneer. Maar vandaag is mijn eerste dag als taxichauffeur. Hiervoor heb ik 25 jaar lijkwagens gereden".

Clean Mother

Louis van Gaal spreekt bijzonder Engels. Hierna nog een tweetal suggesties voor zijn vocabulaire: clean mother en butter ham.

 

 

 

 

Over blote en aangeklede komkommers

U kent ze wel: de komkommers met strak plastic omhuld. 40% van de consumenten ergert zich er aan en pleit voor blote komkommers. Maar is dat wel terecht? Het dagblad 'Trouw' helpt ons te oordelen.

Waarom geseald?
Eerst even de vraag, waarom komkommers 'geseald' worden. Deze verpakkingen voorkomen beschadiging en bederf van producten. De plastic verpakking om een komkommer zorgt er bijvoorbeeld voor dat de groente langer vers blijft in de winkel en thuis. De kans op weggooien neemt daardoor af. Een blote komkommer wordt al na drie dagen zacht en na vijf dagen rimpelig; een komkommer in plastic blijft minstens veertien dagen goed.

Plastic?
Maar is plastic niet slecht voor het milieu? Nee, dit plastic niet, zo blijkt. Het is geen gewoon plastic, maar bioplastic, gemaakt uit de biomassa van suikerriet, maïs, oliehoudende zaden, aardappelen, gras, suikerbieten en tarwe. Het is afbreekbaar en composteerbaar.

Heinz en Ford
De toepassing van bioplastic blijkt overigens niet beperkt tot komkommer. Ook Ford en Heinz hebben elkaar gevonden. De autofabrikant heeft bioplastic ontwikkeld uit het afval van de ketchupfabrikant: het gedroogde vel van de tomaten is geschikt voor auto-onderdelen. U begrijpt het, daarom rijd ik al vele jaren een Ford!

70 hardnekkige voedingsmythes ontrafeld

'Je moet acht glazen water per dag drinken'. 'Van bleekselderij word je dun'. 'Champions beschermen je tegen borstkanker'. 'Van citroenen ga je harder lopen  en word je niet grijs'. Dieethypes en dieetgoeroes zijn aan de orde van de dag. Maar het zijn allemaal onbewezen mythes, die worden geventileerd.

70 hardnekkige misverstanden
Dat blijkt uit het nieuwe boek 'Voedingsmythes. Over valse hoop en nodeloze vrees' van de hand van Martijn Katan, hoogleraar voedingsleer aan de VU in Amsterdam. Hij haalde zijn inzichten uit ruim zeshonderd bronnen en 45 jaar wetenschappelijk onderzoek. Hij behandelt 70 hardnekkige misverstanden over onder andere bleekselderij, suiker, eieren, kokosolie, biologisch voedsel, vitamine A, meergranenbrood en asperges.

Oeganda
Al die indianenverhalen over voeding zijn trouwens een typisch westers welvaartsverschijnsel. Katan zegt hierover in het dagblad 'Trouw'. ''In Oeganda, waar mensen tot 's avonds laat op het land werken om niet te verhongeren, hoor mje geen voedingsmyhes. Maar wij hebben een waterdicht huis en tijd en geld genoeg. Wij vinden het leuk om aan tafel te vertellen: Van Bleekselderij val je af. Goh, wist je dat niet?"  

Rode wijn
Bij RTL-Nieuws ontrafelt Katan de mythe van de rode wijn. "Dit hangt samen met de mythe over antioxidanten. Niet alleen de alcohol zou gezond zijn, maar ook stoffen uit de druivenschil die als antioxidant werken. Het was een van de voedingstheorieën die met het meeste enthousiasme werden ontvangen, maar uiteindelijk klopt het toch niet. Alleen wil de mythe maar niet dood."
"De Gezondheidsraad zegt: drink geen alcohol of in ieder geval niet meer dan één glas per dag. Als je niet drinkt, moet je er voor je gezondheid niet aan beginnen. Alcohol heeft meer nadelige dan positieve gevolgen."
"Veel onderzoek naar alcohol is betaald door de producenten van alcohol. Die hebben meer belang bij studies naar het positieve effect van alcohol op hart- en vaatziekten dan bijvoorbeeld borstkanker. En juist borstkanker wordt door alcohol bevorderd. Het is niet de voornaamste oorzaak, maar dit is wel een van de weinige dingen die je er zelf tegen kan doen."

Link
* De website van Martijn B. Katan, Em. hoogleraar Voedingsleer Vrije Universiteit Amsterdam

Actueel: ook plicht om te denken over wat je zegt